Teknik Analiz Formasyonları Rehberi
Teknik Analiz Formasyonları Rehberi
Fiyat grafiklerindeki formasyonlar, alıcı ve satıcı davranışlarını yorumlamaya yardımcı olur. Teknik analizde tekrar eden bu yapılar, mevcut trendin devamına veya olası bir dönüşe ilişkin ipuçları sunar. BIST, VİOP ve Forex piyasalarında kullanılan temel formasyonları bu rehberde 11 başlık altında, oluşumları, teyit koşulları ve hedef hesaplama yöntemleriyle ele alıyoruz.
Formasyonlar kesin sonuç veren kurallar değildir. Grafiğin zaman dilimi, önceki trend, destek ve direnç seviyeleri, işlem hacmi ve kırılımın devam edip etmediği birlikte değerlendirilmelidir. Hesaplanan fiyat hedefleri, ulaşılması garanti edilen seviyeler değil, teknik referanslardır.
İçindekiler
Kırılım Nasıl Değerlendirilir?
Fiyatın bir destek, direnç veya trend çizgisini anlık olarak geçmesi tek başına yeterli olmayabilir. İncelenen zaman diliminde çizginin dışında gerçekleşen mum kapanışları ve hareketin devamı, kırılımı teyit etmek için izlenir. Örneğin günlük grafikte günlük, saatlik grafikte saatlik kapanış dikkate alınır.
1. Omuz Baş Omuz Formasyonu (OBO)
OBO, yükseliş trendinin ardından oluşabilen ve aşağı yönlü dönüş olasılığına işaret eden bir formasyondur. Sırasıyla sol omuz, baş ve sağ omuz olmak üzere üç tepeden oluşur. Ortadaki baş, iki omuzdan daha yüksektir.
Nasıl Oluşur?
- Fiyat önce sol omuzu, ardından daha yüksek bir tepe olan başı oluşturur.
- Son yükseliş baş seviyesini aşamaz ve sağ omuz oluşur.
- Sol omuz ile baş arasındaki dip ve baş ile sağ omuz arasındaki dip birleştirilerek boyun çizgisi çizilir.
- Omuzların benzer seviyelerde olması beklenir; yüksekliklerinin ve oluşum sürelerinin birebir aynı olması gerekmez. Boyun çizgisi yatay veya eğimli olabilir.
Teyit ve Hedef
- Tamamlanma: Boyun çizgisinin aşağı kırılmasıyla değerlendirilir.
- Hedef: Başın zirvesi ile başın oluştuğu noktadaki boyun çizgisi arasındaki dikey mesafe, kırılım seviyesinden çıkarılır.
- Ek teyit: Kırılım sırasında hacmin artması ve fiyatın boyun çizgisi altında kalması düşüş senaryosunu destekler.
Kırılan boyun çizgisi, sonraki yükseliş denemelerinde direnç olarak çalışabilir. Ancak fiyatın bu çizgiyi yeniden test etmesi zorunlu değildir.
2. Ters Omuz Baş Omuz Formasyonu (TOBO)
TOBO, düşüş trendinin ardından oluşabilen ve yukarı yönlü dönüş olasılığına işaret eden bir formasyondur. Sol omuz, baş ve sağ omuz olmak üzere üç dipten oluşur. Ortadaki baş, iki omuzdan daha aşağıdadır.
Nasıl Oluşur?
- Fiyat önce sol omuzu, ardından daha düşük bir dip olan başı oluşturur.
- Son düşüş baş seviyesinin üzerinde karşılanır ve sağ omuz oluşur.
- Sol omuz ile baş arasındaki tepki zirvesi ve baş ile sağ omuz arasındaki tepki zirvesi birleştirilerek boyun çizgisi çizilir.
- Omuz dipleri genellikle birbirine yakındır. Boyun çizgisi yatay veya eğimli olabilir.
Teyit ve Hedef
- Tamamlanma: Boyun çizgisinin yukarı kırılmasıyla değerlendirilir.
- Hedef: Başın dip noktası ile bu noktaya karşılık gelen boyun çizgisi arasındaki dikey mesafe, kırılım seviyesine eklenir.
- Ek teyit: Yukarı kırılımın hacim artışıyla desteklenmesi ve fiyatın boyun çizgisi üzerinde kalması yükseliş senaryosunu güçlendirir.
Kırılan boyun çizgisi, sonraki geri çekilmelerde destek olarak izlenebilir.
Formasyonları kendi grafiklerinizde inceleyin.
IKON Menkul Hissedar platformunu keşfedin. Hissedar’ı İndir
3. İkili Tepe Formasyonu (Double Top)
İkili tepe, yükselişin ardından fiyatın aynı direnç bölgesini iki kez test etmesiyle oluşan bir dönüş formasyonudur. Tepelerin tam olarak aynı fiyatta olması gerekmez; birbirine yakın seviyelerde bulunması yeterlidir. Grafik genellikle “M” harfine benzer.
Teyit ve Hedef
- Boyun çizgisi: İki tepe arasında oluşan dip seviyesinden geçen destektir.
- Tamamlanma: İkinci tepeden sonra bu desteğin aşağı kırılmasıyla değerlendirilir.
- Hedef: Tepe bölgesi ile boyun çizgisi arasındaki mesafe, kırılım seviyesinden çıkarılır.
İkinci yükselişin direnç bölgesini aşamaması, yukarı yönlü hareketin zorlandığını düşündürür. Ancak yalnızca iki tepenin görülmesi yeterli değildir; destek kırılmadan dönüş teyit edilmiş sayılmaz.
4. İkili Dip Formasyonu (Double Bottom)
İkili dip, düşüşün ardından fiyatın aynı destek bölgesini iki kez test etmesiyle oluşan bir dönüş formasyonudur. Diplerin birebir aynı seviyede olması gerekmez. Grafik genellikle “W” harfine benzer.
Teyit ve Hedef
- Boyun çizgisi: İki dip arasında oluşan tepki zirvesinden geçen dirençtir.
- Tamamlanma: İkinci dipten sonra bu direncin yukarı kırılmasıyla değerlendirilir.
- Hedef: Boyun çizgisi ile dip bölgesi arasındaki mesafe, kırılım seviyesine eklenir.
Fiyatın ikinci denemede destek bölgesinin altında kalamaması, satış baskısının zayıfladığına işaret edebilir. Yukarı kırılımın hacim artışıyla desteklenmesi teyit açısından önem taşır.
5. Üçlü Tepe ve Dip Formasyonları
Üçlü tepe ve dip formasyonları, fiyatın aynı direnç veya destek bölgesini üç kez test etmesiyle oluşur. Tepeler ya da dipler birbirine yakın seviyelerdedir. OBO ve TOBO’dan farklı olarak ortadaki tepe veya dip, diğer ikisinden belirgin biçimde ayrışmaz.
Üçlü Tepe
Yükseliş trendinin ardından üç benzer tepe oluşur. Tepeler arasındaki diplerin en düşüğünden geçen desteğin aşağı kırılması, formasyonun tamamlanması açısından izlenir. Tepe bölgesi ile bu destek arasındaki mesafe, kırılım seviyesinden çıkarılarak olası hedef hesaplanır.
Üçlü Dip
Düşüş trendinin ardından üç benzer dip oluşur. Dipler arasındaki tepki zirvelerinin en yükseğinden geçen direncin yukarı kırılması, formasyonun tamamlanması açısından izlenir. Bu direnç ile dip bölgesi arasındaki mesafe, kırılım seviyesine eklenerek olası hedef hesaplanır.
Üç kez test edilen bir seviye tek başına dönüşü kanıtlamaz. Formasyonun ardından gelecek hareketin hızı ve büyüklüğü de yalnızca tepe veya dip sayısından anlaşılamaz.
6. V Formasyonları (V Tepe ve V Dip)
V formasyonları, sert bir fiyat hareketini kısa sürede ters yönde güçlü bir hareketin izlemesiyle oluşur. Diğer birçok dönüş formasyonundaki gibi uzun bir yatay hazırlık dönemi görülmeyebilir.
- V Dip: Hızlı düşüşün ardından sert bir toparlanma yaşanır ve grafik “V” görünümü alır.
- V Tepe (Ters V): Hızlı yükselişin ardından sert bir düşüş yaşanır ve grafik ters “V” görünümü alır.
Nasıl Değerlendirilir?
Dönüşün en dip veya en tepe noktasını önceden belirlemek zordur. V dipte düşen trend çizgisinin yukarı, V tepede yükselen trend çizgisinin aşağı kırılması dönüşü destekleyen işaretler olarak izlenebilir. Dönüş mumları, hacim ve yakın destek/direnç seviyeleri ek bilgi sağlar.
7. Çanak ve Ters Çanak Formasyonları
Çanak formasyonları, fiyat yönünün kademeli olarak değiştiği yuvarlak yapılardır. Klasik örnekleri görece uzun bir oluşum süresine yayılır.
Çanak Formasyonu
Düşüşün hız kesmesi, fiyatın bir taban oluşturması ve ardından yükselişin kademeli olarak güçlenmesiyle ortaya çıkar. Grafik “U” şeklini andırır.
Teyit: Çanağın başlangıcındaki belirgin tepe seviyesinden geçen direncin yukarı kırılması izlenir. Sağ taraftaki yükselişe ve kırılıma hacim artışının eşlik etmesi yükseliş senaryosunu destekler.
Ters Çanak Formasyonu
Yükselişin hız kesmesi, fiyatın yuvarlak bir tepe oluşturması ve ardından aşağı yönlü hareketin güçlenmesiyle ortaya çıkar.
Teyit: Yapının tabanındaki belirgin destek bölgesinin aşağı kırılması izlenir. Yalnızca yuvarlak bir tepe görünümü, düşüşün başladığını söylemek için yeterli değildir.
8. Boşluklar (Gap)
Boşluk, incelenen grafikte ardışık fiyat çubukları arasında işlem oluşmadan geçilen fiyat aralığıdır. Günlük grafikte:
- Yukarı boşluk: Bir günün en düşük fiyatı, önceki işlem gününün en yüksek fiyatından yüksektir.
- Aşağı boşluk: Bir günün en yüksek fiyatı, önceki işlem gününün en düşük fiyatından düşüktür.
Bu tanım, iki günün fiyat aralıkları arasında kalan boşluğu anlatır. Açılışın önceki kapanıştan farklı olması, gün boyunca korunan bir boşluk oluştuğu anlamına gelmez.
Boşluk Türleri
- Olağan Boşluk: Genellikle yatay işlem aralıklarında görülür. Çoğu zaman kısa sürede kapanabilir; tek başına güçlü bir trend sinyali sayılmaz.
- Kopma Boşluğu: Fiyatın bir sıkışma bölgesini veya önemli destek/direnç seviyesini boşluk bırakarak aşmasıdır. Yeni bir yönlü hareketin başlangıcına işaret edebilir ve her iki yönde oluşabilir.
- Kaçış / Ölçme Boşluğu: Devam eden güçlü bir trend içinde oluşur. Hareketin yaklaşık orta bölümünde görülebileceği varsayımıyla olası fiyat hedefini tahmin etmekte kullanılabilir. Esas ölçüm fiyat mesafesidir; trendin ne kadar süreceğini kesin olarak göstermez.
- Bitkinlik Boşluğu: Güçlü bir yükselişin veya düşüşün son aşamalarında görülebilir. Ardından gelen ters hareket ve boşluğun kapanması, mevcut hareketin tükenmekte olduğu yorumunu destekler.
Ada Dönüş Formasyonu
Fiyatın bir boşlukla yeni bölgeye geçmesi, burada bir veya daha fazla mum oluşturması ve ardından zıt yönde ikinci bir boşlukla ayrılmasıdır. İki boşluğun fiyat aralıkları en azından kısmen örtüşerek aradaki mumları grafiğin geri kalanından ayırır. Tepede veya dipte oluşabilir ve olası bir dönüşe işaret eder.
Boşluklar Neden Oluşur?
Seans dışında açıklanan haberler, hafta sonu gelişmeleri ve düşük likidite boşluk oluşmasına yol açabilir. Spot Forex’te boşluklar özellikle hafta sonu kapanışı ile yeni haftanın açılışı arasında görülebilir.
Boşluğun kapanması, fiyatın daha sonra boş bırakılan aralığı yeniden katetmesidir. Her boşluğun mutlaka kapanacağı varsayılmamalıdır.
Güncel piyasa analizlerini takip edin.
Piyasa bültenlerimize abone olun. Bültene Katıl
9. Üçgen Formasyonları
Üçgenler, fiyatın giderek daralan bir aralıkta hareket etmesiyle oluşur. Mevcut trendin devamı sırasında görülebilecekleri gibi dönüş bölgelerinde de ortaya çıkabilirler. Oluşum süresi, incelenen zaman dilimine göre değişir; kırılımın belirli bir hafta sayısında veya sabit bir noktada gerçekleşmesi zorunlu değildir.
a) Simetrik Üçgen
Alçalan tepeler ve yükselen diplerden oluşur. Tepeleri birleştiren çizgi aşağı, dipleri birleştiren çizgi yukarı eğimlidir; iki çizgi birbirine yaklaşır.
- Yorum: Sıkışmayı gösterir. Şekil tek başına kırılım yönünü belirlemez.
- Teyit: Üst veya alt sınırın kırılması ve kırılım yönünde kapanışlar izlenir.
- Hedef: Üçgenin başlangıçtaki en geniş dikey mesafesi, yukarı kırılımda kırılım seviyesine eklenir; aşağı kırılımda bu seviyeden çıkarılır.
b) Alçalan Üçgen
Yaklaşık yatay bir destek bölgesi ile giderek alçalan tepeleri birleştiren direnç çizgisinden oluşur.
- Yorum: Satış baskısının güçlenebileceğine işaret eder. Düşüş trendinde devam, yükseliş sonrasında dönüş yapısı olarak görülebilir.
- Teyit: Yatay desteğin aşağı kırılması düşüş senaryosunu teyit eder.
- Hedef: Üçgenin en geniş dikey mesafesi, aşağı kırılım seviyesinden çıkarılır.
c) Yükselen Üçgen
Yaklaşık yatay bir direnç bölgesi ile giderek yükselen dipleri birleştiren destek çizgisinden oluşur.
- Yorum: Alım baskısının güçlenebileceğine işaret eder. Yükseliş trendinde devam, düşüş sonrasında dönüş yapısı olarak görülebilir.
- Teyit: Yatay direncin yukarı kırılması yükseliş senaryosunu teyit eder.
- Hedef: Üçgenin en geniş dikey mesafesi, yukarı kırılım seviyesine eklenir.
Yükselen ve alçalan üçgenler beklenenin tersine de kırılabilir. Bu durumda fiyat hareketi yeniden değerlendirilmelidir. Sıkışma sırasında hacmin azalması, kırılımda ise artması izlenen destekleyici unsurlardır.
10. Takoz Formasyonları
Takoz, aynı yöne eğimli ve birbirine yaklaşan iki trend çizgisi arasında oluşan fiyat sıkışmasıdır. Yükselen takozda hem tepeler hem dipler yükselir; alçalan takozda her ikisi de düşüş kaydeder. İki sınır arasındaki mesafe giderek daralır.
Takozlar, önceki trend içindeki konumlarına göre dönüş veya devam formasyonu olarak değerlendirilebilir. Oluşum süreleri sabit değildir.
Yükselen Takoz
Fiyat yükselirken dipleri birleştiren destek çizgisi, tepeleri birleştiren direnç çizgisinden daha dik yükselir. Hareket alanının daralması, yükseliş momentumunun zayıflayabileceğini düşündürür.
- Yükselişin ardından oluştuğunda aşağı yönlü dönüş olasılığına işaret edebilir.
- Düşüş trendindeki tepki yükselişi sırasında oluştuğunda düşüşün devamına işaret edebilir.
- Teyit: Alt destek çizgisinin aşağı kırılması izlenir.
Alçalan Takoz
Fiyat düşerken tepeleri birleştiren direnç çizgisi, dipleri birleştiren destek çizgisinden daha dik düşer. Hareket alanının daralması, düşüş momentumunun zayıflayabileceğini düşündürür.
- Düşüşün ardından oluştuğunda yukarı yönlü dönüş olasılığına işaret edebilir.
- Yükseliş trendindeki düzeltme sırasında oluştuğunda yükselişin devamına işaret edebilir.
- Teyit: Üst direnç çizgisinin yukarı kırılması izlenir.
Her iki yapıda da kırılım sonrası hedef değerlendirmesinde önceki tepe/dipler ve yakın destek/direnç bölgeleri dikkate alınır.
11. Bayrak ve Flama Formasyonları
Bayrak ve flama, sert bir fiyat hareketinin ardından oluşan kısa süreli dinlenme ve sıkışma yapılarıdır. Öncesindeki güçlü yükseliş veya düşüş, formasyonun “direği” olarak adlandırılır. Temel beklenti, kırılımla birlikte önceki hareketin aynı yönde sürmesidir.
Bayrak Formasyonu
Fiyatın birbirine yaklaşık paralel iki çizgi arasında hareket etmesiyle oluşur. Bayrak bölümü çoğunlukla önceki hareketin tersine hafif eğimlidir; yatay da olabilir.
- Yükseliş bayrağı: Güçlü yükselişin ardından oluşur. Üst sınırın yukarı kırılması izlenir.
- Düşüş bayrağı: Güçlü düşüşün ardından oluşur. Alt sınırın aşağı kırılması izlenir.
Flama Formasyonu
Fiyatın birbirine yaklaşan iki çizgi arasında sıkışmasıyla oluşur ve küçük bir simetrik üçgeni andırır. Klasik simetrik üçgenden ayrılan başlıca özellikleri, öncesindeki belirgin direk hareketi ve görece kısa oluşum süresidir.
Teyit ve Hedef
- Süre: Günlük grafiklerde genellikle birkaç haftalık yapılardır; zaman dilimine göre değişir.
- Hacim: Direk oluşurken yüksek, sıkışma sırasında azalan, kırılımda yeniden artan hacim destekleyici kabul edilir.
- Hedef: Direğin dikey fiyat mesafesi, yukarı kırılım seviyesine eklenir veya aşağı kırılım seviyesinden çıkarılır.
Önceki hareketin tersine gerçekleşen kırılım, devam beklentisini zayıflatır. Formasyon, hareketin aynı hızla süreceğini garanti etmez.
Sıkça Sorulan Sorular
En güvenilir formasyon hangisidir?
Her piyasa ve zaman dilimi için geçerli tek bir “en güvenilir” formasyon yoktur. OBO, TOBO ve ikili tepe/dip gibi yapılar yaygın olarak takip edilir. Değerlendirmede formasyonun önceki trendle ilişkisi, belirginliği, kırılımın teyidi ve piyasa koşulları önemlidir.
Formasyon hedefi nasıl hesaplanır?
Hesaplama yöntemi formasyona göre değişir. OBO ve TOBO’da baş ile boyun çizgisi arasındaki mesafe; ikili ve üçlü tepe/diplerde yapının yüksekliği; üçgenlerde en geniş dikey mesafe kullanılır. Bayrak ve flamada ise direk uzunluğu esas alınır. Ölçülen mesafe, yukarı yönlü hedefte kırılım seviyesine eklenir; aşağı yönlü hedefte bu seviyeden çıkarılır.
Formasyonlar BIST, VİOP ve Forex’te kullanılabilir mi?
Evet. Ancak aynı formasyonun her üründe ve her zaman diliminde aynı sonucu vermesi beklenemez. Likidite, volatilite, işlem saatleri, fiyat verisinin niteliği ve haber akışı birlikte değerlendirilmelidir. Daha uzun bir zaman dilimi seçmek de tek başına başarı garantisi oluşturmaz.
Forex’te hacim onayı nasıl değerlendirilir?
BIST ve VİOP’ta ilgili ürünün borsada gerçekleşen işlem hacmi izlenebilir. Spot Forex’te ise tüm piyasayı kapsayan tek bir merkezi işlem hacmi verisi bulunmaz. Platformlarda gösterilen hacim çoğunlukla tick hacmidir; ilgili veri akışında belirli süredeki fiyat güncellemelerini sayar. Bu nedenle küresel işlem miktarı olarak yorumlanmamalıdır.
Kırılım sonrası yeniden test mutlaka olur mu?
Hayır. Fiyat, kırdığı destek veya direnci yeniden test edebilir; ancak bu hareket her zaman gerçekleşmez. Yeniden test sonrasında kırılan seviyenin korunması senaryoyu destekleyebilir. Fiyatın formasyon içine geri dönüp orada kalması ise kırılımın başarısız olabileceğine işaret eder. İşlem planında hedefin yanında senaryoyu geçersiz kılacak koşullar ve kabul edilecek risk de belirlenmelidir.
IKON Menkul Hesabınızı görüntülü görüşmeyle dakikalar içinde oluşturmak ve yatırıma hemen başlamak için tıklayınız.
