Tarihteki İlk ‘’Kara Cuma’’

Borsada fiyat hareketlerini izlerken, yaşanan sert değişimlerin her zaman doğal piyasa koşullarıyla gerçekleşmediğini bilmek gerekir. Finans tarihi, piyasayı kendi istekleri doğrultusunda yönlendirmeye çalışan aktörlerin adımları yüzünden gerçekleşen krizlerle doludur.

Bu krizlerin gelişim sürecini ve sonuçlarını anlamak için bakılması gereken en net örneklerden biri, Wall Street tarihine geçen 24 Eylül 1869 altın krizidir.

Planın Başlangıcı

1869 yılında ABD'de Jay Gould ve James Fisk adında iki büyük spekülatör, piyasadaki fiziksel altını tamamen kontrol altına almak amacıyla planlı bir sürece girişti. Planın temelinde, piyasadaki mevcut altını toplayıp yapay bir kıtlık yaratmak ve fiyatları kendi belirledikleri seviyeye çekmek vardı.

Bu amaca ulaşmak için devletin elindeki altın rezervlerini piyasaya sürmesini engellemeleri gerekiyordu. Dönemin ABD Başkanı Ulysses S. Grant’ın yakın çevresi ve akrabalarıyla doğrudan ilişkiler kurarak, hükümetin altın satmayacağına dair piyasaya sürekli söylentiler yaydılar. Politik kanalları kullanarak oluşturdukları bu algının ardından, el altından çok yoğun bir şekilde fiziksel altın toplamaya başladılar.

Krizin Tırmanışı

Gould ve Fisk'in haftalarca süren gizli ve planlı alımları sonucunda, piyasadaki altın miktarı hızla azaldı. Altın fiyatı adım adım yükselmeye başladıkça, arkada dönen bu planı bilmeyen diğer yatırımcılar ve brokerlar büyük bir panik yaşamaya başladı.

Hükümetin altına müdahale etmeyeceğine yönelik yayılan söylentiler inandırıcı hale geldikçe, fiyatların daha da yükseleceğini düşünden kitleler de panikle altın almaya yöneldi. Yapay bir talep dalgası tüm Wall Street'i sardı.

24 Eylül Cuma sabahı borsa açıldığında, fiyatlar artık gerçekçi ekonomik verilerle açıklanamayacak bir seviyeye ulaşmış, piyasada tam bir belirsizlik ve karmaşa hakim olmuştu.

Müdahale ve Çöküş

Fiyatların ulaştığı bu seviye ülkenin genel ekonomik dengelerini ve ticaret çarklarını tehdit etmeye başlayınca, durumun ciddiyeti ABD Başkanı Grant tarafından fark edildi. Hükümetin bu spekülasyona izin vermeyeceği ve piyasayı dengelemek adına aniden 4 milyon dolarlık devlet altınının satışa çıkarılacağı açıklandı.

Devlet rezervlerinin bir anda piyasaya girmesiyle birlikte, Gould ve Fisk’in kurduğu o yapay tekel kısa süre içinde kırıldı. Arzın aniden patlaması sonucu, altın fiyatları çok sert bir şekilde aşağı yönlü çakıldı. Fiyatların hızla tabana inmesiyle, yüksek fiyattan altın alan yüzlerce aracı kurum ve broker bir günde iflas etti. Piyasada işlemler tamamen durma noktasına gelirken, bu sarsıcı gün finans literatürüne ilk "Kara Cuma" olarak kazındı.

Denge Gerçeği

Bu tarihi sürecin gelişimi ve sonlanış biçimi, serbest piyasanın en temel kuralını hatırlatıyor: Yapay hamleler ve spekülasyonlar, piyasanın kendi doğal arz-talep dengesinden ve yasal kurallardan daha büyük değildir.

Suni şekilde şişirilen fiyatların, kulaktan kulağa yayılan söylentilerin peşinden gitmek, portföy sağlığı açısından her zaman risk taşır. Soğukkanlı kalabilmek ve kararları söylentilere göre değil, tamamen şeffaf verilere dayandırarak almak uzun vadede en sağlıklı yaklaşımdır.

Hissedar ile Şeffaf Takip

Hissedar, piyasa efsanelerine kapılmadan şirketlerin resmi bilançolarını ve güncel mali durumlarını parmaklarınızım ucuna getirir.

Şirketlerin resmi KAP bildirimleri, finansal tabloları son derece sade bir arayüzle kullanıcılara sunulur.

Böylece yatırımcılar, adımlarını yapay söylentilerin gölgesinde değil, tamamen şeffaf ve resmi verilerin rehberliğinde yönetebilir.