Sermaye Nereden Geliyor?

Bir işe girişmeden önce sorulan ilk sorulardan biri genellikle aynıdır: Ne kadar sermaye gerekiyor? Bir mahalle bakkalından borsada işlem gören büyük şirketlere kadar her işin başlangıcında bu kelime vardır. Kelimenin kökü ise birbirinden çok uzak dillerde benzer bir fikre dayanıyor ve bu bağ, sermayenin bugün ne anlama geldiğini de güzel anlatıyor.

Sermaye, Farsçadaki “ser” ve “mâye” kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuş. “Ser”, Farsçada hem kafa hem de en önde gelen, en üstteki anlamlarını taşıyor. “Mâye” ise Türkçeye “maya” olarak geçmiş. Mayanın mecazi anlamı da yaradılış ve öz nitelik. Yani sermaye, bir anlamda bir işin ilk mayasını, onu büyütecek özü çağrıştırıyor.

Kelimenin Türkçedeki eş anlamlıları da aynı fikri taşıyor. Sözlükte sermayenin karşılığı olarak verilen başmal ve anamal kelimeleri bir işin ana varlığını, ilk ve en önemli birikimini anlatıyor.

Aynı fikir Batı dillerinde de karşımıza çıkıyor. Türkçeye Fransızcadan geçen “kapital” kelimesi, Latincede kafa anlamına gelen “caput” kelimesine dayanıyor. Orta Çağ Latincesinde “capitale” kelimesi taşınabilir mal ve servet anlamında kullanılıyordu. 

Anglo-Sakson dönemine ait hukuk metinlerinde ise bu kelime büyükbaş hayvan anlamında da kullanılıyordu. İngilizcede sığır anlamına gelen “cattle” kelimesi de aynı kökten geliyor. Birbirinden çok uzak dillerin sermaye kavramını benzer fikirler üzerine kurması dikkat çekici.

Peki bu kelime bugün borsada neyi anlatıyor? Türk Ticaret Kanunu’na göre anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş bir şirket. Borsada bir hisse aldığında, bu sermayenin bir payına ortak oluyorsun. Şirketlerin sermaye bulduğu ve yatırımcıların bu paylara ortak olduğu piyasanın adı da sermaye piyasası. 

Şirketler büyümek için yeni kaynağa ihtiyaç duyduğunda sermaye artırımına giderek yeni paylar çıkarabiliyor. Halka arz ise bir şirketin sermayesine ortak olma imkanını geniş bir yatırımcı kitlesine açıyor.

Sermaye kadar sık duyulan bir kavram daha var, özsermaye. Sermaye, ortakların şirkete koyduğu ve paylara bölünen tutarı gösterir. Özsermaye ise şirketin tüm borçları düşüldükten sonra varlıkları üzerinde ortaklara kalan kısmı anlatır. Kâr eden ve bu kârı bünyesinde tutan bir şirketin özsermayesi, sermayesinin üzerine çıkabilir. 

Üst üste zarar eden bir şirketin özsermayesi ise sermayesinin altına inebilir. Bu yüzden bir şirketin sermayesi tek başına o şirketin bugünkü durumunu anlatmaz, özsermayesine de bakmak gerekir.

Yüzyıllar önce bir işin ilk mayasını anlatan kelime, bugün yatırımcıların ortak olduğu şirketlerin temelini anlatıyor. Bir şirketin payını aldığında, o mayanın küçük bir parçasına sen de ortak olmuş oluyorsun. Çünkü her şirketin hikayesi, bir gün birilerinin bir araya getirdiği o ilk sermayeyle başlıyor.

Hissedar ile Kolay!

Bir şirketin sermayesine ortak olmak, o şirketi yakından tanımakla başlıyor. Hissedar, ihtiyaç duyacağın bilgileri tek bir yerde topluyor.

• Borsa İstanbul’daki paylarda Piyasalar bölümünden alım satım yapabilirsin.
• Şirketlerin sermaye ve özsermaye bilgilerini şirket kartlarında inceleyebilirsin.
• Şirketlerle ilgili KAP duyurularını uygulama üzerinden takip edebilirsin.
• Şirketlerin hisse başına temettü miktarlarını Temettü ve Bilanço Takvimi’nden görebilirsin.