Parmakla Gösterilen Kelime

Ekonomi haberlerinde her gün “Endeks günü yükselişle tamamladı” ya da “Endeks geriledi” gibi cümleler duyuyorsun. Bu kelime borsanın gündelik dilinin o kadar doğal bir parçası ki, nereden geldiğini pek düşünmeyiz. 

Oysa endeksin hikayesi borsadan çok daha eskiye, insanın en basit hareketlerinden birine, bir şeyi parmağıyla göstermesine uzanıyor.

Türk Dil Kurumu’na göre kelime Türkçeye Fransızca “index” kelimesinden geçti ve iki anlam taşıyor. Biri “dizin”, diğeri ekonomide kullanılan “gösterge”. Kelimenin kökü Latincede göstermek, işaret etmek anlamına gelen “indicare” fiiline dayanıyor. 

İngilizcede kelime ilk zamanlarda doğrudan işaret parmağı anlamında kullanılıyordu. Bugün de işaret parmağına İngilizcede “index finger” deniyor. Yani endeks, en başta bir şeyi gösteren parmağın adıydı.

Zamanla kelimenin anlamı genişledi. Bir kitabın sonundaki dizin, okura aradığı bilginin nerede olduğunu gösteriyordu. Ekonomide ise endeks, bir grup ürünün ya da varlığın fiyatındaki değişimi tek bir sayıyla gösteren bir ölçüye dönüştü. 

Bu ölçü, genellikle daha önceki bir dönemin referans değeriyle karşılaştırılarak hesaplanıyor. Borsada kullanılan anlamıyla endeks, belirli bir gruptaki hisselerin değerinin nasıl değiştiğini gösteren bir sayı.

Borsa endekslerinin hikayesinde Charles Dow’un adı öne çıkıyor. S&P Dow Jones Indices’e göre Dow, ilk endeksi 1884'te oluşturdu. 26 Mayıs 1896'da ise bugün hâlâ takip edilen Dow Jones Sanayi Ortalaması yayımlandı. 

12 sanayi şirketinden oluşan endeksin ilk değeri 40,94 puandı. Bugün bu endeks 30 büyük şirketten oluşuyor. Fikir basitti. Tek tek onlarca hissenin fiyatına bakmak yerine, bir grubun genel seyrini tek bir sayıyla görmek.

Aynı fikir bugün Borsa İstanbul’da da yaşıyor. Borsa İstanbul’a göre pay endeksleri, payların gruplar halinde ortak performansını ölçmek amacıyla oluşturuluyor. Bunların en bilineni olan BIST 100, Yıldız Pazar’da işlem gören şirketler arasından seçilen 100 paydan oluşuyor ve Pay Piyasası için temel endeks olarak kullanılıyor. 

Endeks hesaplanırken her payın piyasada fiilen dolaşımda bulunan kısmının piyasa değeri dikkate alınıyor. Bu nedenle piyasa değeri büyük olan şirketler endeksin hareketinde daha fazla ağırlık taşıyor.

Bu da endeksi okurken akılda tutulması gereken bir noktaya işaret ediyor. Endeksin yükselmesi, içindeki her hissenin yükseldiği anlamına gelmez. Örneğin endeksteki hisselerin çoğu düşerken, piyasa değeri yüksek birkaç şirketin yükselişi endeksi artıda tutabilir. Tersi de mümkün. Endeks, tek tek hisseleri değil, bir grubun ortak resmini gösterir.

Bir zamanlar işaret parmağını anlatan bir kelime, bugün koca bir piyasanın genel seyrini gösteren bir sayının adı. Endeks haberlerini duyduğunda, aslında bir parmağın piyasanın yönünü gösterdiğini düşünebilirsin.

Hissedar ile Kolay!

Endeks sana piyasanın genel resmini gösterirken, o resmin içindeki ayrıntıları görmek de önemli. Hissedar, bu ayrıntılara ulaşmanı kolaylaştırıyor.

• Borsa İstanbul ve VİOP’taki fiyatları Anlık Piyasa Verileri ile gerçek zamanlı takip edebilirsin.
• Hisseleri Sektörler bölümünde sektörel bazda görüntüleyebilirsin.
• Gün içinde öne çıkan hisseleri Günün Öne Çıkanları bölümünde görebilirsin.
• Günlük Bülten’i Raporlar bölümünde okuyabilir ya da sesli dinleyebilirsin.