Le Maire'in İntikamı

1605 yılında, Hollanda Doğu Hindistan Şirketi'nin (VOC) kurucu ortaklarından biri olan Isaac Le Maire, yönetim kurulundan çıkarıldı. VOC o dönem dünyanın en güçlü ticaret şirketiydi ve binlerce insanın parasını yönetiyordu; Le Maire de kuruluşuna en büyük paylardan biriyle katılmış, aktif bir yönetici olarak görev yapmıştı. Ama bir deniz seferiyle ilgili hesapların şeffaf olmadığı iddiasıyla suçlanınca koltuğunu kaybetti.

Le Maire için bu çıkarılma, sadece bir görev kaybı değil, kurduğu şirkete karşı derin bir kırgınlığın da başlangıcıydı.

Sahip Olmadığını Satmak

1609'da Le Maire, gizli bir ortaklık kurarak VOC hisselerini elinde hiç bulundurmadan satmaya başladı. Vadeli sözleşmelerle, ileride teslim etmek üzere hisse satıyor, fiyatın o tarihe kadar düşmesini umuyordu.

Fiyatı aşağı çekmek için de şirketin gemilerinin battığına, yönetimin kötü kararlar aldığına dair söylentiler yayıyordu.

Le Maire'in elindeki tek kart söylenti değildi. Aynı dönemde Hollanda hükümetine resmi bir şikayet dilekçesi de sundu; VOC yönetiminin şeffaf olmadığını, ortakların parasını hesap vermeden kullandığını iddia etti.

Bugün bazı finans tarihçileri bu dilekçeyi, kayıtlara geçen ilk "aktivist yatırımcı" girişimlerinden biri olarak değerlendiriyor. Yani Le Maire aynı anda hem fiyata karşı bahis oynuyor hem de yönetimi hesap vermeye zorluyordu.

Meclis Müdahalesi

VOC yöneticileri, Le Maire'in hem yaydığı söylentilerle hem de yoğun satışlarıyla hisse fiyatını yapay şekilde bastırdığını fark etti. Şirket, durumu Hollanda hükümetine şikayet etti. VOC o dönem ülkenin en büyük ticaret gücüydü ve hissesine duyulan güvenin sarsılması, Hollanda'nın deniz ticaretindeki itibarını da tehdit ediyordu; bu yüzden hükümet konuyu sıradan bir ticari anlaşmazlık değil, ülke çıkarını ilgilendiren bir mesele olarak ele aldı.

Uzun görüşmelerin ardından, 27 Şubat 1610'da Hollanda Devletler Meclisi, tarihin bilinen ilk açığa satış yasağını yürürlüğe koydu; artık kimse sahip olmadığı bir hisseyi satamayacaktı.

Bir Yasağın Mirası

Bu yasak Le Maire'in girişimini durdurdu, ama onu da iflasın eşiğine getirdi; 1611'de alacaklılarından kaçmak için Amsterdam'ı terk etmek zorunda kaldı. VOC ise yüzyıllar boyunca varlığını sürdürdü. Le Maire'in bıraktığı miras ise ismiyle değil, tetiklediği düzenlemeyle yaşadı. Dört yüzyıl sonra bugün hâlâ dünyanın pek çok borsasında kriz dönemlerinde başvurulan bir aracın kökeninde onun hikayesi var.

Le Maire'in hikayesi, piyasa kurallarının çoğu zaman soyut kararlardan değil, somut bir olayın yarattığı hasardan doğduğunu gösteriyor. Dört asır önce tek bir kişinin öfkesiyle başlayan bir hamle, bugün bile düzenleyicilerin başvurduğu bir aracın temelini oluşturuyor.

Hissedar ile Bilinçli Adımlar

• Le Maire'in yaydığı türden asılsız söylentilere karşı, şirketlerin resmi açıklamalarını KAP duyuruları üzerinden birinci elden doğrulayabilirsin.
• Bir şirketin gerçek mali durumunu söylentilere değil, finansal tablolarına bakarak değerlendirebilirsin.
• Takip ettiğin şirketlerde ani ve sert fiyat hareketleri yaşandığında, fiyat alarmlarıyla anında haberdar olabilirsin.