Görünmeyen Uçaklar

II. Dünya Savaşı sırasında müttefik kuvvetleri, savaştan dönen bombardıman uçaklarının gövdesindeki kurşun izlerini inceliyordu. Uçakların kanatlarında ve gövdesinde yoğun mermi delikleri birikmişti. Ordu mühendisleri bu bölgelere ekstra zırh eklemeyi planlıyordu, çünkü mantıken en çok hasar gören yerlerin en çok korumaya ihtiyacı vardı.

Macar asıllı matematikçi Abraham Wald, bu analize farklı bir gözle baktı. İncelenen uçaklar, savaştan sağ dönebilen uçaklardı; vurulup düşen uçaklar örneklemin dışındaydı. Wald'a göre asıl önemli olan, dönen uçaklarda hasar görülmeyen bölgelerdi, çünkü o bölgelerden vurulan uçaklar muhtemelen hiç dönememişti. Ordu tavsiyeyi tersine çevirdi ve zırhı, dönen uçaklarda sağlam görünen motor ve kokpit bölgelerine ekledi.

Sadece Dönenleri Görmek

Wald'ın fark ettiği şey, bugün "hayatta kalma yanılgısı" olarak bilinen bir mantık hatasının erken bir örneğiydi. Elimizdeki veri, aslında tüm gerçekliği değil, sadece hayatta kalabilenleri yansıtıyordu. Düşen uçaklar hiçbir zaman incelemeye dahil olamadı, çünkü zaten geri dönemediler.

Piyasanın Görünmeyen Uçakları

Piyasada da benzer bir görünmezlik söz konusudur. Bugün ekranda açtığın bir grafik, yalnızca hâlâ işlem gören şirketleri gösterir; iflas eden ya da borsadan çıkarılan şirketlerin grafiği artık orada yer almaz. Bu da geriye dönük bakıldığında bir sektörün ya da dönemin olduğundan daha güvenli görünmesine yol açabilir.

Örneğin aynı dönemde halka arz edilen 100 şirketten bugün hayatta kalan 60'ının ortalama getirisine bakıp "bu alana yatırım yapmak güvenliymiş" sonucuna varmak, yolun ortasında kaybolan diğer 40 şirketin taşıdığı riski tabloya hiç dahil etmemek demektir. Oysa yeni bir yatırım kararı verirken karşılaşılabilecek gerçek risk, o kaybolan 40 şirketin de içinde olduğu tablodur.

Parlak Örneklerin Yanıltıcılığı

Benzer bir yanılgı, sadece öne çıkan başarı hikayelerine bakarak bir stratejiyi güvenilir sanmakta da karşımıza çıkar. Her yıl açıklanan "dönemin en çok kazandıran şirketleri veya fonları" listeleri buna iyi bir örnektir.

O dönemde parlayan birkaç isim listede öne çıkarken, aynı sektörde ya da aynı stratejiyle yola çıkıp kapanan, küçülen veya birleşen çok daha kalabalık bir grup listede hiç yer almaz. Bu da o stratejinin gerçekte göründüğünden daha az güvenilir olabileceği ihtimalini gözden kaçırmamıza neden olabilir.

Wald'ın hikayesi aslında basit bir uyarı taşır. Sadece hayatta kalanlara bakarak bir sektörün ya da stratejinin ne kadar güvenli olduğuna karar vermek, gerçek riski olduğundan düşük göstermenin en kolay yoludur. Piyasada bir şirketi değerlendirirken öne çıkan başarı örneklerine değil, o şirketin kendi somut verilerine bakmak, bu görünmezliği bir nebze giderebilir.

Hissedar ile Tüm Tabloyu Görmek

Wald'ın savunduğu gibi sadece öne çıkan örneklere değil, piyasadaki şirketlerin bütününe birlikte bakabilmek için Hissedar seninle!

• Sektördeki tüm şirketleri, şirket kartlarından detaylı olarak inceleyebilirsin.
• İlgilendiğin şirketleri özel izleme listene ekleyerek, sadece gündemdeki değil takip ettiğin tüm şirketleri bir arada görebilirsin.
• Şirketlerin resmi açıklamalarını KAP duyuruları üzerinden takip ederek, öne çıkan haberlerin ötesindeki gelişmeleri de yakalayabilirsin.