Ekonominin Mevsimleri

Mevsimler değiştikçe alışveriş listelerimiz değişir. Ekonominin de kendine özgü mevsimleri vardır. Üstelik bu mevsimler değiştiğinde bazı işler bundan çok daha fazla etkilenirken bazıları neredeyse her dönemde aynı tempoda ilerlemeye devam ediyor.

Ekonomi düz bir çizgide ilerlemez. Büyüme dönemlerinin ardından yavaşlama ve daralma dönemleri gelebilir, bunları da yeniden toparlanma izler. İktisatta bu dalgalı seyre iş döngüsü ya da konjonktür deniyor.

ABD’de ekonomik döngülerin tarihlerini belirleyen kurum olarak bilinen Ulusal Ekonomik Araştırmalar Bürosu (NBER), genişlemenin ekonominin olağan hâli olduğunu ve daralmaların çoğunun kısa sürdüğünü vurguluyor.

Bu döngünün gündelik hayattaki karşılığını iki basit kararla düşünebilirsin. Ekonomi iyi giderken insanlar arabalarını yeniliyor, tatil planlıyor, evleri için yeni eşyalar alıyor. Ekonomi yavaşladığında ise bu harcamaların bir kısmı daha sonraya bırakılabiliyor.

Oysa ekmek, süt ya da deterjan gibi temel ihtiyaçlar için aynı şey geçerli değil. Bu ürünler ekonominin hangi mevsiminde olursak olalım alışveriş sepetimizdeki yerini koruyor.

İşte bu fark, sektörleri iki gruba ayırmanın temelini oluşturuyor. Ekonomideki dalgalanmalardan daha fazla etkilenen sektörlere döngüsel, daha az etkilenenlere ise defansif sektörler deniyor. Bu ayrım o kadar yerleşik ki uluslararası sektör sınıflandırma standardı GICS de tüketici şirketlerini bu mantıkla ikiye bölüyor.

1999'da MSCI ve S&P tarafından geliştirilen bu standartta otomobil, dayanıklı ev eşyaları, giyim, otel ve restoran gibi işler ekonomik döngülere en duyarlı grupta yer alıyor. Gıda, içecek, temizlik ve kişisel bakım ürünleri ile gıda perakendesi ise döngülere daha az duyarlı grupta bulunuyor.

Bu fark geçmişin verilerinde de görülüyor. ABD’de 2007-2009 arasındaki daralma döneminde hafif araç satışları 2007'deki 16,1 milyondan 2009'da 10,4 milyona geriledi. Ekonomi toparlandıkça satışlar 2011'de 12,7 milyona yükseldi. 

ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre 2006-2009 arasında kişi başına dışarıda yemek harcaması reel olarak yüzde 12,9 azaldı. Evde tüketilen gıda harcaması ise yalnızca yüzde 1,6 geriledi.

Burada önemli bir nokta var: Defansif sektörler ekonomideki gelişmelerden hiç etkilenmez demek doğru olmaz. Ayrım, sektörlerin döngülere karşı ne kadar hassas olduğunu anlatan göreli bir karşılaştırma. Ekmeğe olan talep de zaman içinde değişebilir, ancak bu değişim genellikle yeni bir araba alma kararındaki kadar keskin olmaz. Bu fark, şirketlerin finansal sonuçlarına ve dolayısıyla hisselerin seyrine de farklı biçimlerde yansıyabiliyor.

Takvimdeki mevsimler gibi ekonominin mevsimleri de değişiyor. Bir şirketin hangi sektörde yer aldığını ve o sektörün ekonomik döngülerle nasıl bir ilişkisi olduğunu bilmek, haberleri ve şirket sonuçlarını okurken sana daha geniş bir bakış açısı kazandırır.

Hissedar ile Gör!

Bir şirketin ekonominin farklı mevsimlerindeki ritmini anlamanın ilk adımı, hangi sektörde yer aldığını bilmek. Hissedar, bu bakışı kolaylaştıracak araçları tek bir yerde topluyor.

• Hisseleri Sektörler bölümünde sektörel bazda görüntüleyebilirsin.
• Önemli ekonomik veri açıklamalarının tarihlerini Ekonomik Takvim’den takip edebilirsin.
• Piyasayı etkileyen gelişmeleri Tüm Haberler bölümünden izleyebilirsin.
• Günlük Bülten’i Raporlar bölümünde okuyabilir ya da sesli dinleyebilirsin.