Algoritmaların Savaşı ve Şimşek Çöküşü

Borsada fiyatlar yalnızca makroekonomik verilerle ya da şirket bilançolarıyla değil, bazen tamamen sistemsel olaylarla da sert şekilde sarsılabilir. Bunun en çarpıcı örneklerinden biri, 2010’da yaşanan ve Şimşek Çöküşü (Flash Crash) adı verilen hadisedir.

Bu olay; algoritmaların piyasayı nasıl kısa sürede kilitleyebildiğini ve bugün ekranlarda sıkça gördüğümüz “devre kesici” uygulamasının neden var olduğunu anlamak için önemli bir dönüm noktası.

Krizin Gelişimi

6 Mayıs 2010’da ABD borsaları normal seyrinde ilerlerken saat 14.32 civarında piyasa aniden düşmeye başladı. Dow Jones, yalnızca birkaç dakika içinde yaklaşık 1.000 puan gerileyerek tarihindeki en sert gün içi düşüşlerden birini yaşadı.

O anlarda bazı hisselerin fiyatı saniyeler içinde gerçeklikle bağını koparan seviyelere indi; hatta büyük şirketlerin bazı hisseleri 1 sent gibi uç noktalara kadar düştü. Ancak düşüş ne kadar hızlıysa, toparlanma da o kadar hızlı oldu: Piyasa yaklaşık 36 dakika içinde yeniden eski seviyelerine yaklaştı.

Çöküşün Nedeni

Bu ani çöküşün temelinde, insanlardan çok yüksek frekanslı işlem (HFT) algoritmalarının tetiklediği bir zincirleme reaksiyon vardı. Büyük bir kurumsal yatırımcının vadeli işlemler piyasasında verdiği yüklü bir satış emri, diğer algoritmalar tarafından “risk artıyor” sinyali olarak yorumlandı.

Bunun üzerine algoritmalar, riski azaltmak için hızla satış yapmaya ve bekleyen alım emirlerini iptal etmeye başladı. Alıcılar bir anda geri çekilince tahtalardaki likidite kurudu ve fiyatlar adeta serbest düşüşe geçti. Ortada şirketlerin değerini düşürecek somut bir haber yokken, yazılımların birbirini tetiklemesi piyasayı kilitlemiş oldu.

Krizin Çözümü

Kaos büyürken bazı algoritmalar kendi risk limitlerine ulaşınca işlemleri otomatik olarak durdurdu ve bu durum düşüşü bir ölçüde yavaşlattı. Satış baskısı azalmaya başlayınca, fiyatların “fazla” düştüğünü gören diğer piyasa oyuncuları alım tarafına geçti.

İnsan müdahalesi ve piyasanın kendi kendini dengelemesiyle panik havası dağıldı; fiyatlar da bir süre sonra toparlanarak eski seviyelerine döndü.

Günümüze Etkileri: Devre Kesici Mekanizması

2010 Şimşek Çöküşü, piyasaların tamamen elektronik hızlara bırakılmasının risklerini ve aşırı oynaklık anlarında sistemin “soğumaya” ihtiyaç duyduğunu net biçimde gösterdi. 

Bu olaydan sonra, ani ve mantıksız dalgalanmaların önüne geçmek için devre kesici (circuit breaker) mekanizması geliştirildi ve dünya genelinde yaygınlaştı.

Bugün bir hisse çok kısa sürede belirli bir oranın üzerinde hareket ettiğinde (özellikle sert düşüşlerde), sistem işlemleri geçici olarak durdurur. Bu kısa mola; yatırımcılara ve algoritmalara, panikle hareket etmek yerine durumu daha sakin ve rasyonel değerlendirme fırsatı verir.

Hissedar ile Her Şey Elinin Altında!

Borsanın geçmişte yaşadığı bu tür krizleri, nedenlerini ve devre kesici gibi güncellemeleri bilmek; bugünkü fiyat hareketlerini daha sağlıklı yorumlamana yardımcı olur.

Hissedar ile şirketlerin sadeleştirilmiş finansal tablolarını inceleyebilir; IKON Araştırma bültenleri ve şirket haberleriyle güncel gelişmelere ulaşabilirsin. 

Dilersen kendi takip listelerini oluşturabilir, ilgilendiğin hisseleri izleyebilir ve kuracağın fiyat alarmlarıyla piyasadaki hareketleri kendi tempona göre takip edebilirsin.