1850'de Bir Halka Arz

1850'de Bir Halka Arz
Bugün İstanbul’da vapura binip Boğaz’ın bir yakasından öbürüne geçmek, şehrin gündelik ritminin bir parçası. Bunun arkasında ise 19. yüzyılın ortasında kurulan bir şirket ve o şirkete ortak olan çok sayıda insan var.

Şirket-i Hayriye’nin hikayesi 1850'de, Ahmed Cevdet Paşa ile Fuad Paşa’nın Boğaziçi’nde vapur işletecek bir şirketin kurulmasına dair hazırladığı raporla başlıyor. Sultan Abdülmecid’in 30 Eylül 1850 tarihli iradesiyle şirketin kuruluşu onaylanıyor, şirkete Boğaz’da 25 yıl boyunca vapur işletme imtiyazı tanınıyor ve bu imtiyazın fermanı 16 Ocak 1851'de veriliyor.

Şirketin en dikkat çekici yanı, sermayesinin nasıl toplandığıydı. Sermaye, her biri 3.000 kuruş değerinde 1.500 hisseye bölündü ve hisse almak toplumun her kesimine açıldı. Hükümet üyeleri toplam 157 hisse almayı taahhüt etti, Sadrazam Mustafa Reşid Paşa da bizzat 20 hisse satın aldı.

Hissedarlar arasında Sultan Abdülmecid ile annesi Bezmiâlem Valide Sultan da vardı. Kuruluş belgelerinin ekinde ise 925 hisse için taahhütte bulunan kişilerin isimleri tek tek yer alıyordu. Yani Boğaz vapurları, payları oranında ortak olan pek çok kişinin girişimiydi.

Şirketin ilk vapurları İngiltere’den getirilen yandan çarklı gemilerdi ve 1852 ilkbaharında Boğaz’da sefere başladı. Vapurlar baca numaralarıyla tanınıyordu ve 1 numara Rumeli adlı vapura verilmişti.

Şirket zamanla hem büyüdü hem de yeniliklere imza attı. 1866'dan 1895'e kadar şirketin müdürlüğünü yapan Hüseyin Hâki Efendi döneminde filo 16 vapurdan 46 vapura çıktı. Onun çizimleriyle inşa edilen Suhulet de ilk araba vapuru olarak tarihe geçti.

Şirket büyüdükçe sermayesini de artırdı. 1888'de sermaye 200.000 liraya çıkarıldı ve her biri 20 lira değerinde 10.000 hisseye bölündü. 1913'e gelindiğinde vapurlar bir yılda 18 milyonu aşkın yolcu taşıyordu. Yaklaşık bir asır boyunca Boğaz’da hizmet veren şirket, 1945'te çıkarılan bir kanunla devlet tarafından satın alındı. Bütün mal varlığı Devlet Denizyolları ve Limanları Umum Müdürlüğü’ne devredilen şirketin vapurları, Boğaz’daki yolculuklarını Şehir Hatları çatısı altında sürdürdü.

Şirket-i Hayriye’nin hikayesi, borsada işlem gören şirketlerin temelindeki fikrin bu topraklarda ne kadar eskiye dayandığını gösteriyor. Büyük bir işi tek başına finanse etmek yerine sermayeyi küçük paylara bölmek ve bu payları geniş bir kitleye açmak, 170 yılı aşkın bir süre önce Boğaz’ın sularında hayat bulmuştu. 

Hissedar ile Kolay!
Bugün bir şirkete ortak olmak, ekranına birkaç dokunuş kadar yakın. Hissedar, bu yolculukta ihtiyaç duyacağın her şeyi senin için bir araya getiriyor.

• Borsa İstanbul’daki paylarda Piyasalar bölümünden alım satım yapabilirsin.

• Yeni halka arz olan şirketlerin tarih, yöntem ve dağıtım bilgilerini En Yeniler bölümünde görebilirsin.

• Hisseleri Sektörler bölümünde sektörel bazda görüntüleyebilirsin.

• Hisselerin anlık fiyatlarını Anlık Piyasa Verileri ile gerçek zamanlı takip edebilirsin.
  
  
  
  

Yasal Uyarı: Bu içerik sadece finansal okuryazarlığı artırmak ve bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kesinlikle yatırım tavsiyesi içermez. Bu içeriğin, müşterilerin ve diğer yatırımcıların alım satım kararlarını destekleyebilecek yeterli bilgileri kapsamayabileceği dikkate alınmalıdır. Yatırım yapmadan önce piyasaların içerdiği riskleri tam olarak anladığınızdan emin olunuz. Burada yer alan bilgi ve görüşlere dayanılarak yapılacak yatırımlar ve ticari işlemlerin sonuçlarından veya ortaya çıkabilecek tüm zararlardan IKON Menkul Değerler A.Ş. sorumlu tutulamaz.